علل فشارخون ، قاتل بی صدا چیست ؟

به مناسبت روز جهانی فشار خون

قلب خون را به رگهای خونی که انتقال دهنده خون به تمام نقاط بدن هستند، پمپاژ می کند. میزان نیرویی که از طرف خون به دیواره رگهای خونی وارد می شود را فشارخون می گویند.

نبض ما – هرسال روز ۲۷ اردیبهشت ( ۱۷ ماه می میلادی) به نام روز جهانی فشارخون نامگذاری شده است . “از مقدار فشارخون خود مطلع باشیم ” ( know your blood pressure )  شعاری  است که از سال ۹۲ اعلام شده و تا ۵ سال آینده با هدف اجرای برنامه هائی در رابطه با غربالگری و شناسائی بیماران مبتلا به فشارخون بالا تکرار می شود.

به همین منظور در این مطلب قصد داریم به بررسی فشارخون بالا و پایین بپردازیم.

فشارخون طبیعی و نرمال چیست؟

فشارخون با دو عدد که یکی را عدد بالا یا (systolic) و دیگری را عدد پایین یا (diastolic) نامدارند، سنجیده می شود و میزان متعادل این دو عدد به شرح زیر است:

میزان نرمال یا طبیعی

کمتر از ۱۲۰ و بیشتر از ۸۰ (۱۲۰/۸۰)

قبل از مرحله افزایش فشارخون عدد بالا بین ۱۲۰ تا ۱۳۹ و عدد پایین بین ۸۰ تا ۸۹
فشارخون بالا مرحله یک عدد بالا بین ۱۴۰ تا ۱۵۹ و عدد پایین بین ۹۰ تا ۹۹
فشارخون بالا مرحله دو

عدد بالا ۱۶۰ و بالاتر و عدد پایین ۱۰۰ و بالاتر

فشارخون بالا

فشارخون بالا عبارت است از افزایش فشار وارده از جریان خون به دیواره رگ های خونی. فشار خون بالا گاهی «قاتل بی صدا» نامیده می شود چرا که تا مراحل انتهایی اغلب هیچ علامتی ندارد. باید توجه داشت که فشار خون به طور طبیعی در اثر استرس و فعالیت بدنی بالا می رود. اما فردی که دچار بیماری فشارخون بالا است هنگام استراحت نیز فشار خونش بالاتر از حد طبیعی است.

بسیاری از افراد که به فشارخون بالا مبتلا هستند، علامتی نداشته و احساس بیماری ندارند. ۱۵ درصد افراد مسن دارای فشار خون هستند و خودشان خبر ندارند مگر آن که فشارخون بطور ناگهانی خیلی بالا برود. به این ترتیب تنها راه تشخیص فشار خون بالا، اندازه گیری میزان آن است.

هر ساله ۷٫۵ میلیون مرگ و میر بر اثر فشار خون بالای افراد به وقوع می پیوندد که این آمار ۱۲٫۸ درصد از مرگ و میر سالانه در جهان را شامل می شود.

تخمین های بین المللی نشان می دهد که ۱٫۳ افراد میانسال به فشار خون بالا مبتلا هستند. همچنین ۵۱ درصد از سکته های مغزی منجر به مرگ بر اثر فشار خون بالا به وقوع می پیوندند و ۴۵ تا ۶۰ درصد از افراد مبتلا به بیماری قلبی، در اثر فشار خون بالا از دنیا می روند.

فشار خون بالا

انواع فشار خون بالا

فشار خون بالا به دو دسته فشارخون اولیه و فشارخون ثانویه تقسیم می شود،

پرفشاری اولیه

این نوع فشار خون بالا در میان مردم بسیار شایع است و تقریبا ۹۰ درصد بیماران به این نوع فشار خون مبتلا هستند. افراد مبتلا معمولا در سنین بالا قرار دارند. تاکنون دلیل کاملا مشخصی برای ایجاد این بیماری شناخته نشده است؛ ولی محققان می گویند سابقه بیماری در خانواده، عوامل محیطی، سبک بد زندگی، افزایش وزن، خوردن غذاهای پرنمک طی سالیان دراز، مصرف سیگار و الکل احتمال ابتلا به پرفشاری خون را بالا می برد.

 پرفشاری ثانویه

این نوع بالارفتن فشار خون ربطی به سن و… ندارد؛ بلکه نشانه وجود بیماری دیگری در بدن است. نارسایی کلیه، کم کاری تیروئید، بیماری های غدد، بیماری های قلبی ـ ریوی، بعضی از داروها و… باعث پرفشاری ثانویه می شود.

علل بروز فشار خون

بعضی از دلایل فشارخون ثانویه عبارتند از:

  • سیگار کشیدن
  • چاقی یا اضافه وزن
  • بی تحرکی
  • مصرف زیاد نمک
  • مصف زیاد الکل
  • استرس
  • بالا رفتن سن
  • ژنتیک
  • سابقه خانوادگی
  • بیماری کلیه
  • اختلال غده فوق کلیه
  • اختلال غده تیروئید
  • داروهای خاص مانند، داروهای ضد بارداری، داروهای سرماخوردگی، داروهای ضد احتقان و بعضی دیگر از داروها
  • مصرف مواد مخدر مانند کوکائین و یا آمفتامین
  • مصرف سیگار
  • مصرف کم پتاسیم و ویتامین D
  • مصرف زیاد غذاهای چرب

فشارخون بالا

خطرات فشار خون بالا

فشارخون بالا می تواند باعث پاره شدن رگهای خونی شما و آسیب رساندن به سایر اعضای بدن شما شود. هرچه فشارخون شما بالا تر باشد و هرچه بیشتر در کنترل آن کوتاهی کنید، خطر آن بیشتر می شود.

فشار خون کنترل نشده می تواند موجب موارد زیر گردد:

  • حمله قلبی
  • سکته مغزی
  • نارسایی قلبی
  • تنگ شدن و ضعیف شدن رگهای خونی در کلیه که باعث تاثیر بر عملکرد کلیه ها می شود
  • تنگ شدن، لاغر شدن و یا پاره شدن رگهای خونی درون چشم
  • سندرم متابولیک
  • مشکل در حافظه و یا فکرکردن

راه هایی برای کاهش فشار  خون

۱ – مصرف  آب  سالم و گوارا را به میزان قابل توجهی در روز

۲ – مصرف نان‌ها و مواد کربوهیدراتی تهیه شده از آردهای سفید و بدون سبوس (تصفیه شده) را به حداقل برسانید و از نان‌های سبوس‌دار  به خصوص حاوی سبوس جو دو سر استفاده کنید.

۳ – مصرف قند و شکر و سایر فرآورده‌های تهیه شده از آنها را محدود یا حذف کنید.

۴ – تحقیقات ثابت کرده است که کودکان پیش دبستانی که هر روز ۴ وعده میوه و سبزی و دو وعده لبنیات مصرف می ‌کنند، در نوجوانی فشار خون پایین‌ تری نسبت به سایر افراد دارند..

۵ – سعی کنید غذا را کامل بجوید و حتماً غذای خود را در محیطی آرام و به دور از استرس و تشنج میل فرمایید.

۶ – با اجتناب از مصرف غذاهای خیلی گرم یا خیلی سرد، اعمال هضمی را بهبود بخشید.

۷ – نوشیدن هر نوع نوشیدنی را با غذا و در کنار غذای اصلی به دلیل تداخل در هضم محدود کنید.

۸ – از مصرف غذاهای سرخ کرده یا غذاهایی که در درجه ی حرارت‌های بسیار بالا و یا با مدت زمان طولانی تهیه می ‌شوند، خودداری کنید و به خاطر داشته باشید، استفاده ی چند باره از روغن‌های آشپزی عاملی در بالا بردن فشار خون است.

۹- از مصرف مواد حاوی افزودنی‌ها و غذاهای فرایند شده که حاوی مقدار زیادی نمک و ادویه‌ها هستند، مثل انواع سوسیس و کالباس، غذاهای کنسروی، شورها، ترشی‌ها و چاشنی‌های کارخانه ‌ای جداً خودداری کنید.

۱۰ – چای، قهوه و شکلات را بسیار محدود کنید و تا ۱ ساعت پس از صرف غذا چای  ننوشید و به جای آنها از چای‌ها و دم‌کردنی‌های گیاهی (مثل گل گاو زبان) استفاده کنید.

۱۱ – از مصرف نمک و غذاهای پُر نمک و ادویه بپرهیزید. به جای نمک می ‌توانید از سبزیجات تازه یا خشک، ادویه‌‌جات مفید (زردچوبه- دارچین و…)، پودر سیر  و پیاز و آب لیموی تازه استفاده کنید.

علل فشار خون بالا

۱۲ – موادی مثل کره، خامه، مارگارین، دنبه، سس‌ها و روغن‌های جامد را از برنامه ی غذایی حذف کرده و به جای آنها از روغن زیتون- روغن‌های گیاهی مایع و روغن‌ ماهی استفاده کنید.

۱۳ – مغز‌ها و دانه‌های گیاهی مثل گردو حاوی موادمغذی بی ‌شماری هستند. می ‌توانید از آنها در رژیم غذایی روزانه بهره ببرید.

۱۴ – حداقل ۳ بار در هفته ماهی بخورید و به جای گوشت‌های قرمز سعی کنید از گوشت سفید استفاده کنید.

۱۵ – از استرس  بپرهیزید، زیرا یکی از عوامل بالا بردن فشارخون که بسیار سریع هم عمل می‌ کند، استرس و عصبانیت است.

۱۶ – هر روز زمانی را برای استراحت در نظر بگیرید

۱۷ – ورزش‌هایی مثل: پیاده ‌روی، شنا، دوچرخه سواری ورزش‌های مناسبی برای پایین آوردن فشار خون به شمار می ‌آیند. بنابراین حداقل ۳ بار در هفته و هر بار حداقل ۳۰ دقیقه ورزش کنید.

۱۸ – از گلپر، آویشن، نعناع خشک، کنجد  و… به جای نمک استفاده کنید.

۱۹ – سیگار را به طور کامل از برنامه ی‌ زندگی خود حذف کنید.

فشارخون پایین چیست؟

بر خلاف بیماری فشار خون بالا، فشار خون پایین در اغلب موارد با علائم ونشانه‌هایی که ایجاد می‌کند، تشخیص داده می‌شود و نه با اندازه‌گیری فشار خون. فشار خون بسیاری از افراد به طور عادی کمتر از ۹۰/۵۰ است اما علائم فشار خون پایین را ندارند. در این صورت شخص مشکلی ندارد و به بیماری فشار خون پایین مبتلا نیست. از طرف دیگر، فشار خون بسیاری از افراد ممکن است بالاتر از این میزان باشد، اما در صورتی که فشار آن‌ها کمتر از ۱۰۰/۶۰ شود، به علائم فشار خون پایین دچار می‌شوند. احتمال بروز مشکل پایین بودن فشار خون بارداری بیشتر است. فشار خون طبیعی در دوران بارداری ۱۰۰/۶۰ است.

فشار خون پایین

علائم و نشانه‌ها

فشار خون پایین علامت دار است. علائم شامل بی حالی شدید توام با ضعف، سرگیجه، سیاهی رفتن چشم، و گاهی هم اختلال در سطح هوشیاری و در مرحله آخر عارضه ای به نام سنکوب است. البته کاهش فشار خون ممکن است ناشی از خونریزی خیلی زیاد باشد، مثل فردی که در اثر تصادف دچار خونریزی داخلی شده یا گلوله خورده یا دچار اختلال انعقادی است.

شایع‌ترین علائم عمومی فشار خون پایین عبارتند از:

  • سبکی سر
  • سرگیجه
  • غش کردن(سنکوپ)

علائم فشار خون پایین که بر اثر بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد می‌شود عبارتند از:

  • کاهش فشار خون وضعیتی (هیپوتانسیون وضعیتی): برخی اوقات، تغییر حالت بدن از خوابیده یا نشسته به ایستاده، موجب بروز علائم فشار خون پایین می‌شود. اگر فشار خون شخص از قبل پایین بوده باشد، ایستادن شخص، وضعیت را بدتر می‌کند. کاهش فشارخون وضعیتی به حالتی گفته می‌شود که در آن به علت پایین بودن فشار خون، با ایستادن شخص، علائمی ‌مانند سبکی، سرگیجه و غش کردن (سنکوپ یا از حال رفتن) ایجاد می‌شود.
  • بیماری قلبی
  • بیماری کلیوی
  • شوک

علل بروز فشارخون پایین

هر مساله‌ای که باعث کاهش حجم خون شود، باعث کم شدن حجم خروجی قلب (میزان خون پمپاژ شده توسط قلب) می‌شود. شایع‌ترین علت فشار خون پایین، مصرف برخی داروهای خاص می‌باشد.

دارو

– کم شدن آب بدن یا دی‌هیدراته، اغلب در بین افرادی شایع است که به مدت طولانی حالت تهوع، استفراغ یا اسهال داشته‌اند یا ورزش پرفشاری انجام داده‌اند که موجب شده خون بیشتر به سمت عضلات کشیده شود و کمتر به ارگان‌های بدن برسد.

– خونریزی متوسط یا شدید می‌تواند به سرعت ذخیره‌ی خون بدن را کم کند و باعث کاهش فشارخون یا هیپوتانسیون وضعیتی شود.

– التهاب شدید ارگان‌های داخلی بدن، مانند پانکراتیت حاد، می‌تواند باعث کاهش فشارخون شود.

– ضعیف شدن عضلات قلب باعث نارسایی قلبی می‌شود و در نتیجه میزان خونی که با هر بار تپش قلب پمپاژ می‌شود، کاهش می‌یابد. یکی از شایع‌ترین علل ضعیف شدن عضلات قلب این است که بر اثر بروز یک حمله قلبی شدید یا چندین حمله قلبی کوچک، قسمت زیادی از عضلات قلب از کار افتاده‌اند.

– آمبولی ریوی: در این حالت رسوبات دیواره‌ی یک رگ از آن جدا می‌شوند و باعث تشکیل لخته خونی می‌شوند و این لخته خونی به سمت قلب و نهایتا به سمت ریه حرکت می‌کند.

راه هایی برای افزایش فشارخون

وقتی افت فشار خون عامل مشخصی دارد، باید درمان با توجه به مشکل بیمار صورت بگیرد. ولی وقتی دلیل خاصی برای آن پیدا نمی کنیم باید کاری کرد که فشار خون بیمار کمی افزایش یابد؛ مثلا مصرف مواد نمکی را بالا برد. بیماران لاغر و کم وزن هم باید به متخصص تغذیه مراجعه کنند تا با تغذیه درست افزایش وزن پیدا کنند. رژیم غذایی این افراد باید طبیعی باشد و در آن از غذاهای مفید مانند سبزیجات و میوه های تازه و غلات استفاده شود.

بیماران باید آب بیشتری بنوشند. بهتر است مصرف آب در این بیماران حداقل یک لیتر در روز باشد. میوه های حاوی ویتامین ث مانند گریپ فروت، پرتقال، لیمو، سبزیجات سبزبرگ و روغن های گیاهی و دانه های روغنی برای این افراد مفید است. ورزش هم نباید فراموش شود.

نبض ما – گردآوری

منابع:

نمناک،تبیان،راستینه

علل فشارخون ، قاتل بی صدا چیست ؟
5 (100%) 1 رای

ساختمان پزشکان

دکتر حسین نجفی

متخصص قلب و عروق

دکتر فریبا هندسی

متخصص فشارخون

دکتر مجید نجفی

متخصص بیهوشی و درد

دکتر مهرداد فلاح

متخصص دندانپزشکی

ممکن است شما دوست داشته باشید