مهمترین عوامل عدم جذب آهن در بدن

آهن یکی از املاح مورد نیاز و یکی از اجزاء تشکیل دهنده بسیاری از آنزیم های بدن است و اعمال حیاتی متعددی را در بدن به عهده دارد. نقش اصلی آهن، حمل اکسیژن در هموگلوبین خون و میوگلوبین عضلات است.

گردآوری – نبض ما

آهن یکی از عناصر مغذی و ضروری برای حفظ سلامت بدن است. آهن باعث تضمین عملکرد سلول های بدن می شود، تمرکز و حافظه را بالا می برد، انرژی بدن را تأمین می کند و به ساخت هموگلوبین های سلول های خونی کمک می کند.

فقر آهن يكي از شايع ترين اختلالات تغذيه اي در كشورهاي در حال توسعه و مهم ترين علت كم خوني تغذيه اي در كودكان و زنان در سنين باروري است. اين بيماري سبب اتلاف منابع و مراقبت هاي بهداشتي، كاهش بهره وري در اثر افزايش ميزان مرگ و مير ابتلا به بيماري در مادران و كودكان و بالاخره كاهش ظرفيت جسمي  و رواني در بخش بزرگي از جامعه مي شود.

انواع آهن موجود در غذاها

آهن موجود در غذاها به دو شکل دیده می شود

  1. آهن فِروز (آهن دو ظرفیتی یا Fe2t ) که در غذاهای گوشتی وجود دارد و آهن هِم (haem) نام دارد.
  2. آهن فِریک (آهن سه ظرفیتی یا Fe3t) که در غذاهای گیاهی وجود دارد و آهن غیر هِم (non-haem) نام دارد.

ميزان نياز به آهن

ميزان نياز به آهن براساس سن، جنس و وضعيت فيزيولوژيكي افراد متفاوت است. مثلا زنان باردار به علت افزايش حجم خون، رشد جنين و جفت و ساير بافت ها به آهن بيشتري نياز دارند. به همين دليل بيش از سايرين در معرض خطر كم خوني قرار دارند. در شيرخواران در صورت سلامت مادران، ميزان آهن موجود در شير مادر براي 6ـ4 ماه اول زندگي كافي است. ولي در مورد نوزاداني كه با وزن كم متولد مي شوند، ذخاير آهن كم بوده و بايد از 3 ماهگي آهن اضافي به صورت قطره خوراكي خورانده شود. همچنين بستن پيش از موقع بند ناف نيز به اين دليل كه نوزاد را از يك سوم كل خونش محروم مي كند، خطر فقر آهن را افزايش مي دهد.

علل کاهش آهن در بدن

کاهش آهن در رژیم غذایی

آهن از رژیم غذایی جذب می گردد، هر چند فقط یک میلی گرم آهن از هر ۲۰-۱۰ میلی گرم آهن غذا جذب می شود. فردی که قادر به مصرف یک رژیم غنی از آهن نباشد ممکن است به درجاتی از آنمی فقر آهن مبتلا شود.

منابع غذايي آهن‌دار عبارتند از جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهي، زرده تخم‌مرغ، سبزي‌هاي داراي برگ سبز تيره مانند جعفري، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبيا همچنين ميوه‌هاي خشك (برگه‌ها) بخصوص برگه زردآلو و دانه‌هاي روغني.

تغییرات بدنی

هنگامی که بدن تحت تأثیر تغییرات ناگهانی نظیر  رشد ناگهانی در بچه ها و بالغین یا در طی دوره شیردهی قرار می گیرد، نیازمند افزایش دریافت آهن و افزایش تولید سلول های قرمز خونی می باشد.

اختلالات مجاری گوارشی

اختلال در جذب آهن بعد از برخی جراحی های دستگاه گوارش شایع است. قسمت اعظمی از آهن موجود در غذا توسط قسمت کوچکی از روده فوقانی جذب می گردد. هر اختلالی در دستگاه گوارش می تواند جذب آهن را تغییر داده و منجر به آنمی فقر آهن شود. برای مثال می توان به جذب آهن ناکافی در اثر اسهال، كاهش ترشح اسيد معده، مشكلات گوارشي يا تداخلات دارويي و داروهايي مثل كلستيرامين، سايمتيدين، پانكراتين، رانيتيدين و تتراسايكلين) اشاره نمود.

از دست دادن خون

از دست دادن خون باعث کاهش آهن می شود. منبع از دست دادن خون شامل خونریزی دستگاه گوارش، خونریزی ماهیانه یا صدمات می باشد. خون ريزي زياد در دوران عادت ماهانه و يا در اثر جراحات يا ناشي از هموروييد (بواسير) يا بيماري هاي بدخيم و انگل ها نمونه ای از این موارد است. كمبود آهن در مردان بزرگسال معمولا در اثر از دست دادن خون است.

انگل ها و کاهش جذب آهن

انگل های روده ای اشاره کرد زیرا انگل ها مصرف کننده آهن بدن هستند و از طرف دیگر دستگاه گوارش را آزاد می کنند و به اشکال مختلف باعث کاهش جذب آهن می شوند.

ورزش‌های شدید

با انجام ورزش هایی مثل دوی ماراتون ممکن است میزان زیادی آهن را از طریق تعریق و ادرار از دست بدهید. توجه داشته باشید که دویدن همچنین می‌تواند باعث خونریزی دستگاه گوارش شود و این مشکل نیز به از بین رفتن آهن بدن دامن می‌زند. شوک و ضربه‌هایی که در تماس با زمین و مدام به پاها وارد می‌شود یکی دیگر از عواملی است که باعث از بین رفتن خون و در نتیجه گلبول‌های قرمز می‌شوند.

علل کاهش آهن در بدن نوزادان

ذخیره کم آهن بدن در نوزادان نارس یا کمبود ذخیره و جذب آهن مادر در دوران بارداری

مصرف زیاد شیر گاو و کمبود تغذیه ای آهن

از دست دادن خون با منشا گوارشی

اختلال در جذب آهن در اسهال مزمن و یا در بیماری سلیاک

نقش چای در کاهش جذب آهن

اصولا زمانی مواد در روده قابل جذب می شوند که به صورت محلول باشند زمانی که به صورت غیر محلول و رسوبی باشند غیر قابل جذب می شوند. لذا مصرف زیاد چای به علت داشتن ترکیبات تانن ها، قابل رسوب است و مانع از جذب آهن می شوند.

توصیه های کاربردی برای نوشیدن چای در رابطه با وضعیت آهن بدن

مصرف متعادل چای یعنی 3 تا 4 فنجان در روز، تاثیر بدی بر وضعیت آهن بدن ندارد لذا افراد سالم که در معرض کمبود آهن نیستند و از انواع مواد غذایی به میزان کافی مصرف می کنند، لازم نیست مصرف چای را کاهش دهند.

افرادی که دچار کمبود آهن هستند، نباید بلافاصله بعد از غذا چای بنوشند و حداقل یک ساعت بعد باید این کار را انجام دهند. در این صورت تاثیر منفی چای بر روی وضعیت آهن بدن به حداقل ممکن می رسد.

 تمامی گروه های زیر بایستی در مصرف چای احتیاط کنند:

– کودکان زیر 6 سال

– دختران جوان

– زنان 18 تا 49 ساله

– زنان بالاتر از 75 سال

– و تمامی کسانی که دچار کمبود آهن هستند.

مصرف همزمان غذاهای گوشتی (حیوانی) با منابع غذایی ویتامین C، تاثیر منفی چای در جذب آهن را کم می کند.

 

مهمترین عوامل عدم جذب آهن در بدن
4.3 (86.67%) 3 رای

ساختمان پزشکان

دکتر حسین نجفی

متخصص قلب و عروق

دکتر فریبا هندسی

متخصص فشارخون

دکتر مجید نجفی

متخصص بیهوشی و درد

دکتر مهرداد فلاح

متخصص دندانپزشکی